جمال الدين محمد الخوانساري

98

شرح آقا جمال خوانسارى بر غرر الحكم ودرر الكلم ( فارسي )

ودر بعضي واقع شده كه پلى است كه أئمّه صلوات اللّه عليهم بر سر آن مىايستند پس ممكن است جمع ميانهء آنها باين كه هر دو را أعراف گويند وائمّه صلوات اللّه عليهم بر هر دو بايستند وأهل بهشت ودوزخ را نشان دهند يا اين كه چشمه‌هاى پل مذكور كه ميانهء بهشت ودوزخ واقع شده بسيار بلند شده باشد كه هر يك بمنزلهء تلّى « 1 » باشد ، وپوشيده نيست كه بودن پل مذكور ميانهء بهشت ودوزخ ممكن است باين نحو باشد كه بهشت در يك پهلوى آن باشد وجهنّم در پهلوى ديگر ، يا اين كه پل بر روى جهنّم باشد وجهنّم در زير آن وبهشت بر بالاى آن . واز نفايس تحقيقات اين است كه بعضي از محقّقين علماى متأخّرين « 2 » گفته‌اند كه البتّه جهنّم بايد كه در زير باشد وبهشت بالاى آن ، زيرا كه ميوه‌هاى بهشت را ناچار است از طبخ ونضجى وآفتابى خود نيست در بهشت پس بايد كه بر روى جهنّم باشد كه طبخ ونضج ميوه‌هاى آن از آتش زير باشد واين قدر نفهميده كه حق تعالى قادر است بر طبخ ونضج ميوه‌ها ورساندن آنها بىآفتاب وآتش واين كه بهشت برتر از آنست كه طبخ ونضج ميوهء آن بآتش جهنّم باشد ، وروايت شده از حضرت امام جعفر صادق صلوات اللّه وسلامه عليه كه فرموده كه : أعراف تلّهاست ميانهء بهشت ودوزخ ، مىايستند بر آنها هر پيغمبرى وهر خليفهء پيغمبرى با گنهكاران از أهل زمان خود ، چنانكه مىايستد صاحب لشكر با ضعفاء از لشكر خود ، وبتحقيق كه پيشى گرفته‌اند نيكو كاران بسوى بهشت پس مىگويد آن خليفه بگنهكارانى كه ايستاده‌اند با أو : نگاه كنيد بسوى برادران شما كه نيكو كارند بتحقيق كه ايشان پيشى گرفته‌اند بسوى بهشت پس سلام ميكنند بر ايشان آن گنهكاران واين است كه حق تعالى فرموده : وَبَيْنَهُما حِجابٌ وَعَلَى الْأَعْرافِ رِجالٌ يَعْرِفُونَ كُلًّا

--> ( 1 ) كذا صريحا در أصل ودر نسخهء كتابخانهء مسجد سپه سالار : « پلى » وگويا از سهو القلم ناشى شده . ( 2 ) شارح ( ره ) بخط خود در حاشية گفته : « مولانا صدراى شيرازي ، منه » .